Rabin Israel Baal Szem Tow (czyli "BeSZT", 1698-1760), twórca chasydyzmu, zmarł w czasie święta Szawuot 1760 roku.

Jeżeli o tobie zapomnę, Jerozolimo...

Zdjęcie po lewej zostało zrobione tuż po tym, jak pierwszy oddział IDF dotarł pod Ścianę Płaczu. Zdjęcie po prawej przedstawia te same osoby w tym samym miejscu 40 lat później...

To zdjęcie z kolei (autorstwa Davida Harrisa) zostało zrobione (o zgrozo...) podczas pierwszego Szabatu pod Ścianą Płaczu po zajęciu Starego Miasta.

Rabin Mosze Chaim Luzzato ( znany też jako"Ramchal"), filozof, kabalista, urodził się w Padwie w 1707 roku. W młodym wieku zaczął studia kabalistyczne pod kierunkiem rabina Mosze Zacuto.
W 1735 zmuszony został do opuszczenia rodzinnych stron, przeniósł się do Amsterdamu i zajął się szlifowaniem diamentów i soczewek. W 1740 roku opublikował najsłynniejsze bodaj swoje dzieło - "Mesilat Jeszarim" (Ścieżka sprawiedliwych). Trzy lata później osiedlił się w Akko w Ziemi Izraela, a kilka lat później zmarł. Pochowany został prawdopodobnie w Tyberiadzie.

Przedwczoraj, 33 dnia liczenia omeru (Lag baOmer), przypadała rocznica śmierci rabina Mojżesza Isserlesa, znanego jako Rama, Remu, bądź Remo (w zależności od przyjętego sposobu wymowy).Poniżej fragment biogramu r. Isserlesa zaczerpnięty z książki H. Halkowskiego "Żydowski Kraków - legendy i ludzie" wydanej przez Wydawnictwo Austeria:

Mojżesz (ben Israel) Isserles (zm. 1572), zwany RaMA, ReMA albo ReMU (co jest galicyjską formą wymowy akronimu utworzonego od Rabi Mosze Isserles) – najsłynniejszy żydowski uczony w Polsce, naczelny rabin krakowskiej gminy żydowskiej i rektor krakowskiej jesziwy. Autor wielu dzieł z zakresu żydowskiego religijnego prawa, a także natury religijnej i filozoficznej; najwybitniejszy aszkenazyjski kodyfikator prawa.
Rodzina rabina Mojżesza Isserlesa pochodziła z Regensburga (Ratyzbony) w Bawarii. Jego ojciec, Izrael Isserl, był bankierem i bogatym kupcem; prowadził rozległe interesy w Koronie i na Litwie (dokąd często jeździł, towarzysząc dworowi króla Zygmunta Augusta). Mojżesz Isserles urodził się w Krakowie pomiędzy rokiem 1520 a 1525 (choć według innych źródeł nawet w 1530 roku). Studiował w Lublinie, w jesziwie prowadzonej przez rabina Szaloma Szachne (ucznia rabina Jakuba Polaka). Pierwsza żona ReMU, Gołda, była córką jego nauczyciela.
Po powrocie do Krakowa został wybrany naczelnym rabinem Krakowa. [...] Korzystając z funduszy rodziny, Mojżesz Isserles założył w Krakowie jesziwę, która wkrótce zdobyła sławę w całym żydowskim świecie. Przybywali do niej wtedy na naukę żydowscy studenci nie tylko z terenu Polski, ale i z innych regionów Europy środkowej i wschodniej, np. pochodzący z Niemiec i działający później w Pradze słynny historyk, matematyk i astronom Dawid (ben Szlomo) Gans (1541–1613), czy też tacy wybitni polscy rabini jak Mordechaj (ben Abraham) Jaffe z Poznania (zwany Lewusz, ok. 1535–1612), i Joszua (ben Aleksander) Falk haKohen (Katz) ze Lwowa (ok. 1555–1614). Rabin Mojżesz Isserles był uznanym autorytetem w kwestiach halachy – zwracano się do niego o opinię z różnych stron żydowskiego świata; jego responsa rabiniczne wydane zostały w Krakowie w 1640 roku. Poza studiowaniem Tory i Talmudu zajmował się on także filozofią, astronomią, historią i kabałą, co wytykali mu niektórzy współcześni (między innymi spokrewniony z nim wybitny lubelski rabin Salomon Luria – MaHaRSzaL, który oskarżył go o to, iż z powodu nadmiernego zajmowania się świeckimi naukami zaniedbuje wiedzę o hebrajskiej gramatyce). Był także soferem i wiadomo, że własnoręcznie napisał zwój Tory.
W 1552 roku zmarły młoda żona rabina Mojżesza Isserlesa i jego matka Dina Malka. Izrael Isserl ufundował wówczas – dla uczczenia ich pamięci – synagogę, wtedy nazywaną Synagogą Nową, a obecnie (od imienia jego sławnego syna) – Synagogą ReMU. Druga żona Mojżesza Isserlesa była siostrą rabina Józefa Katza (Józef ben Mordechaj Gerszom haKohen, 1510‒1591), autora dzieła Szeerit Josef, wybitnego specjalisty od żydowskiego prawa związanego z kwestiami finansowymi i handlowymi, który po śmierci swojego szwagra został rektorem krakowskiej jesziwy i przewodniczącym beit dinu (sądu rabinackiego).
Pomimo stosunkowo krótkiego życia rabin Mojżesz Isserles był autorem wielu dzieł. Najbardziej istotna jest rola Mojżesza Isserlesa jako kodyfikatora żydowskiego prawa. W owym czasie mieszkający w mieście Cfat (Safed) w Górnej Galilei rabin Józef Karo (1488‒1575) ułożył zaakceptowany powszechnie przez Żydów kodeks religijnego prawa. Jako że był on Sefardyjczykiem, przepisy zawarte w obu jego dziełach – w Beit Josef  [„Dom Józefa”, Wenecja i Sabbionetta 1550‒1559], napisanym w formie komentarza do Arbaa Turim rabina Jakuba ben Aszera, i w opartym na nim samodzielnym kodeksie Szulchan Aruch [„Nakryty stół”, Wenecja 1565] – nie wyrażają poglądów aszkenazyjskich uczonych, ani tym bardziej żadnych aszkenazyjskich zwyczajów; opierają się one bowiem całkowicie na dziełach trzech uczonych: Izaaka Alfasi (RIFa), Mojżesza ben Majmona – Majmonidesa (RaMBaMa) i Aszera ben Jechiela (ROsza), który był ojcem rabina Jakuba ben Aszera (Baal haTurim). Mojżesz Isserles przygotowywał się podobno wówczas do ułożenia podobnego kodeksu; jednak po zapoznaniu się z pracami Józefa Karo, zmienił decyzję i postanowił?– zamiast pisania własnego dzieła – przystosować je dla Żydów aszkenazyjskich, tworząc do niego komentarz-uzupełnienie; tak powstała HaMapa [„Obrus”, Kraków 1571], oparta na wcześniej napisanym Darchei Mosze ([„Drogi Mojżesza”], za życia Mojżesza Isserlesa wyszły tylko części tego dzieła; pierwsze pełne wydanie: Berlin 1702‒1703), będącym komentem do Arbaa Turim. Jako wspólne dzieło Józefa Karo i Mojżesza Isserlesa, stał się Szulchan Aruch „wyrocznią żydowskiego życia”. Kodyfikacja prawa umożliwiała organizację życia autonomicznych, samorządnych gmin żydowskich, co w ówczesnych warunkach było dla Żydów w Polsce koniecznością.
[...]
Dzieło Mojżesza Isserlesa miało też kluczowe znaczenie w ustalaniu relacji pomiędzy halachą – powszechnie obowiązującym prawem, a minhagim – lokalnymi zwyczajami.
Rabin Mojżesz Isserles zmarł w 33 dniu liczenia Omeru (czyli w dzień święta Lag baOmer) w 1572 roku. Dla pobożnych Żydów, którzy pielgrzymują na jego grób na starym żydowskim cmentarzu w Krakowie, jest on kimś ciągle żywym – po dziś dzień bowiem kierują się spisanymi przez niego zaleceniami w każdej chwili swojego życia. Na jego nagrobku napisano MiMosze ad Mosze lo kam keMosze beIsrael – „Od Mojżesza do Mojżesza nie powstał nikt taki jak ten Mojżesz w Izraelu”. Jest to oczywiste nawiązanie do końcowych słów Tory (Księga Dwarim [Powtórzonego Prawa] 34:10), mówiących, że nie powstał więcej w Izraelu prorok podobny do Mojżesza. Taki sam napis znajdował się kiedyś na domniemanym grobie RaMBaMa – rabina Mosze ben Majmona – Majmonidesa w Twerii (Tyberiadzie) nad Jeziorem Galilejskim. Jak widzimy z tego napisu, polscy Żydzi porównywali Mojżesza Isserlesa z Mojżeszem Majmonidesem, a pośrednio także – toutes proportions gardées – z Mosze Rabenu, z biblijnym Mojżeszem.

Adolf Eichmann został ujęty przez agentów Mosadu w Argentynie, wywieziony do Izraela, osądzony i skazany na karę śmierci.

Rabin Icchak Alfasi (1013-1103), od akronimu swego nazwiska znany jako "Rif", zmarł 10 ijar. Urodzony w Fezie w Maroku ("Alfasi" oznacza "z Fezu"), był jednym z wcześniejszych kodyfikatorów Talmudu, nauczycielem m. in. Jehudy Halewiego (autora "Kuzari"). W 1088 został zmuszony do opuszczenia Fezu - udał się do Hiszpanni, gdzie objął posadę rabina w Lucenie.

7 dnia ijar 1516 roku Rada Miejska Republiki Weneckiej utworzyła na jednej z wysp weneckich dzielnicę żydowską - getto. Było to pierwsze getto w nowożytnej Europie. Z jego fascynującą historią można się zapoznać czytając książkę Riccardo Calimaniego "Historia getta weneckiego".

Rabin Menachem Ziemba (Zemba) urodził się w Warszawie w 1883 roku. Pochodził z chasydzkiej rodziny dynastii z Góry Kalwarii (Ger). W 1935 r. został członkiem rabinatu warszawskiego i był już wówczas uznanym autorytetem halachicznym.
Razem z resztą Żydów warszawskich został zamknięty w getcie, gdzie służył jako rabin, niosąc pociechę swoim współwyznawcom. Zorganizował w tak trudnych warunkach regularne nauczanie Tory, odmawiał też opuszczenia getta, mimo wielu propozycji ukrycia go po "aryjskiej stronie".
Popierał wybuch Powstania wiosną 1943 roku, przekazał niemal całe pozostałe mu środki pieniężne na zakup amunicji i uzbrojenia dla powstańców. Pięć dni po wybuchu walk w getcie, w Szabat 19 nisan, dom, w którym ukrywał się rabin Ziemba został podpalony przez oddział SS. Próbując wydostać się z płonącego budynku, rabin Ziemba zginął zastrzelony przez nazistów.


Jego ciało zostało pośpiesznie pochowane w walczącym getcie, ale w 1958 ekshumowano jego szczątki i przewieziono do Izraela, gdzie pochowano je ponownie z honorami.

Większość dzieł rabina Ziemby spłonęła w czasie Powstania, przetrwały jedynie te nieliczne, powstałe przed wojną.

Rabin Mosze ben Majmon, zwany przez greków Majmonidesem, a w tradycji żydowskiej znany jako Rambam, urodził się w Kordobie, 14 nisan 4895 roku od stworzenia świata, czyli 1135 roku n.e.

(c) wikipedia.org

13 nisan to rocznica śmierci rabina Josefa Karo (1488-1575) - autora m. in. Szulchan Aruch. Jego grobowiec znajduje sie w Cfat (Safed) w Galilei.

(c) wikipedia.org

Jicchak Meir Alter (1799-1866), autor Chiduszej Harim (komentarza do Talmudu i Szulchan aruch), był uczniem Magida z Kozienic i rabina Simchy Bunama z Przysuchy. W Górze Kalwarii koło Warszawy założył swoją własną dynastię chasydzką - Ger (lub Gur). Dzisiaj jest to jedna z największych dynastii chasydzkich na świecie. Jicchak Meir Altar był dziedkiem rabina Jehudy Leiba Altera - Sfat emet.

Zdjęcia z Góry Kalwarii na stronie kirkuty.xip.pl

(c) wikipedia.org

Rabin Elimelech z Leżajska (1717-1786), którego rocznica śmierci wypada właśnie dzisiaj, był uczniem Magida z Międzyrzeca (Dow Bera). Jego główne dzieło nosi tytuł Noam Elimelech. Rabin Elimelech był nauczycielem wielu chasydzkich rabinów na terenie Polski, w związku z tym niemal każda "polska" dynastia wywodzi się od niego. Jego grób na cmentarzu w Leżajsku jest celem dorocznych pielgrzymek chasydów z całego świata.

Dzisiaj przypada rocznica śmierci rabina Joela Sirkesa (1561-1640), znanego jako Bach, od akronimu tytułu jego najważniejszego dzieła - Beit chadasz.

Poniżej biogram Bacha z książki "Żydowski Kraków" Henryka Halkowskiego:

Joel (ben Szmuel) Sirkes (Serkis, Sirkis, Serkes 1561‒1640), znany też jako Bach – jeden z najwybitniejszych żydowskich uczonych w Polsce, wielki autorytet w zakresie prawa religijnego.
Urodzony w Lublinie, był rabinem w wielu miastach w Polsce i na Litwie (m.in. w Prużanach, Łukowie, Lubomlu, Międzybożu, Bełzie, Szydłowie i Brześciu nad Bugiem). W końcu (w 1618 roku) osiadł w Krakowie, gdzie został rektorem tutejszej jesziwy, a później naczelnym rabinem miasta. Według legendy tak częste zmiany miejsca pobytu wiązały się z jego niezależnością poglądów i niezłomnym charakterem. Gminy żydowskie wolały zatrudniać jako rabinów ludzi przeciętnych, bardziej skłonnych do kompromisów – takich, z którymi łatwiej się było dogadać. W swojej jesziwie Joel Sirkes wykształcił wielu uczniów (niektórych z nich miał utrzymywać z własnych środków finansowych). Tego, jak wielkim autorytetem cieszył się on w całym żydowskim świecie, dowodzi fakt, iż Żydzi z różnych krajów często zwracali się do niego z pytaniami (i tak np. trzech rabinów amsterdamskich pytało go o radę w sprawie „heretyka” Uriela Acosty).
Rabin Joel Sirkes znany jest również jako Bach; przydomek ten pochodzi od akronimu utworzonego od tytułu jego głównego dzieła Bajit Chadasz [„Nowy dom”, Kraków 1631‒1639], napisanego w formie komentarza do kodeksu żydowskiego prawa Arbaa Turim rabina Jakuba ben Aszera; tytuł pochodzi stąd, że istniał już wówczas „stary dom” – wcześniejszy komentarz do Arbaa Turim, napisany przez rabina Józefa Karo i zatytułowany Beit Josef  („Dom Józefa”). W swoim dziele Joel Sirkes ustosunkował się do najważniejszych problemów związanych z praktycznym zastosowaniem żydowskiego prawa. Charakteryzował się on wielką niezależnością poglądów i bardzo często jego halachiczne orzeczenia były zupełnie odmienne od opinii na ten temat innych rabinów. Świadczy o tym chociażby ten fakt, że w okresie, kiedy powszechnie przyjętym kodeksem żydowskiego prawa był już Szulchan Aruch Józefa Karo i Mojżesza Isserlesa (i to właśnie dzieło było wówczas szeroko dyskutowane i komentowane), Joel Sirkes odwoływał się do Arbaa Turim – dzieła starszego i bardziej podstawowego. Joel Sirkes jest również autorem glos, umieszczanych w każdym wydaniu Talmudu. Napisał on także Mesziw Nefesz – komentarz do Księgi Rut (Lublin 1617); jego responsa rabiniczne ukazały się w dwóch częściach, jako Szeelot uTszuwot Bajit Chadasz (Frankfurt 1697) i Szeelot uTszuwot Bajit Chadasz haChadaszot (Korzec 1785).

Książka ukaże sie pod koniec marca nakładem Wydawnictwa Austeria.

Rabin Josef Caro ukończył pisanie Szulchan aruch - najważniejszego kodeksu prawa żydowskiego (Halachy). Kodeks ten jest skróconą i uproszczona nieco wersją wcześniejszego dzieła rabina Caro - Beit Josef.

Strona tytułowa pierwszego wydania Szulchan aruch (Wenecja 1564)

Pierwsze wydanie drukiem Pięcioksięgu (Chumaszu) wraz z Targum Onkelos (tradycyjnym tłumaczeniem aramejskim) i komentarzem Rasziego ukazało się tego dnia w 1482 roku w Bolonii, nakładem Josefa ben Abrahama Caravity, który założył w swoim domu niewielką drukarnię.

Po czterech latach intensywnych prac, 3 adar 3412 roku od stworzenia świata nastąpiło uroczyste poświęcenie Drugiej Świątyni Jerozolimskiej. Wybudowano ją na miejscu zburzonej przez Nabuchodonozora Pierwszej Świątyni.

1 adar to rocznica śmierci wybitnego uczonego żydowskiego - Rabina Awrahama ben Meira ibn Ezry (1089?-1164).

Również rabin Szabtai Hakohen Katz (1621-1663?), autor Siftei Kohen - ważnego komentarza do Szulchan Aruch zmarł 1 adar.

30 szwat 1644 roku Rabin Jomtow Lipman Heller został wybrany na stanowisko rabina Krakowa.

Rabin Heller (1579-1654) to jeden z najznamienitszych rabinów XVII wieku. Znany jest jako "Tosefot Jomtow" od tytułu swojego najważniejszego dzieła - komentarza do Miszny. Był uczniem Maharala (twórcy słynnego praskiego golema). Już w wieku 18 lat został wybrany dajanem - sędzią sądu rabinicznego. Był rabinem w Nikolsburgu, Wiedniu, Pradze oraz w Krakowie. Pochowany został na Starym Cmentarzu przy Szerokiej.


Grobowiec r. Hellera w okresie międzywojennym

Nad ranem 1 lutego 2003 roku, wahadłowiec Columbia wracał z kolejnej misji w kosmosie. 16 minut przed zaplanowanym lądowaniem Columbia spaliła się w atmosferze. Przyczyną było uszkodzenie osłony termicznej skrzydła. Cała siedmioosobowa załoga wahadłowca zginęła.

Jednym z członków załogi Columbii był Ilan Ramon, pilot IDF i pierwszy w historii izraelski kosmonauta. Płk. Ramon był pierwszym astronautą obchodzącym Szabat w przestrzeni kosmicznej.

26 szwat jest rocznicą śmierci rabina Dawida ben Szmuela Halewi (1586-1667), autora komentarza halachicznego do Szulchan aruch pt. Turei zahaw (Taz).

Urodził się we Włodzimierzu Wołyńskim, ożenił się z córką słynnego Bacha - rabina Joela Sirkesa, który został jego nauczycielem. Wraz z teściem przeniósł się do Krakowa, mieszkał też w Rawie Ruskiej i Poznaniu, w końcu został rabinem w Ostrogu na Wołyniu. Tam tez napisał dzieło swojego życia - komentarz Turei zahaw. Książka została wydana w Lublinie w 1646 r.

Uciekając przed siepaczami Chmielnickiego udał się na Morawy, wkrótce jednak wrócił do Polski - a dokładnie do Lwowa gdzie został przewodniczącym miejscowego sądu rabinackiego i naczelnym rabinem miasta.

Poniższa legenda pochodzi z książki "Żydowski Kraków - legendy i ludzie" Henryka Halkowskiego:

[...] Bach miał na utrzymaniu liczną rodzinę, więc bardzo się trapił tym, jak zapewnić jej odpowiednie warunki życia. Pewnego piątkowego popołudnia, udręczony smutnymi myślami i niepokojem, zdrzemnął się. Kiedy spał, do drzwi domu zapukał jakiś człowiek. Drzwi otworzyła córka Bacha. Przybysz powiedział jej, że ma do Bacha bardzo pilny list. Córka wahała się, czy obudzić ojca, w końcu jednak zrobiła to. Bach przeczytał list; było w nim napisane, że Gmina Żydowska w Krakowie prosi go o objęcie stanowiska głównego rabina tego miasta. Bach ucieszył się i powiedział do córki:
– Wniosłaś wielką radość w moje serce. W chwili, kiedy mnie obudziłaś i kiedy otrzymałem list, weszła w moje ciało dodatkowa dusza – neszama jetera. Błogosławię cię, abyś poślubiła kogoś, kto jest równie wielkim uczonym w Torze, jak ja.

Córka Bacha miała wtedy kilka lat. Kiedy jednak doszła do wieku odpowiedniego do zamęścia, nie można było znaleźć dla niej odpowiedniego kandydata na męża. Żona rabina powiedziała do niego:
– To wszystko jest skutkiem twojego błogosławieństwa. Musisz coś zrobić, bo jak nie, to nasza córka do końca życia będzie starą panną.

Bach zdenerwował się i złożył następujące przyrzeczenie:
– Pójdę teraz do synagogi i wydam moją córkę za pierwszego napotkanego tam nieżonatego mężczyznę.

Dawid haLewi, znany później jako Taz, w młodym wieku, mając zaledwie 18 lat, napisał komentarz do Jore Dea, jednej z czterech części Szulchan Aruch. Komentarz stał się powszechnie znany wśród uczonych w Torze; nie wiedziano jednak, kto jest jego autorem. Taz obawiał się, że jego młody wiek może zniechęcić do niego potencjalnych czytelników, dlatego też wolał opublikować go anonimowo.
Tak więc Taz, nikomu nie znany, wędrował po kraju w stroju biednego włóczęgi. Przybył akurat do Krakowa i – jak to było w zwyczaju – nocował w przedsionku synagogi. Kiedy Bach po złożeniu przyrzeczenia wszedł do synagogi, pierwszym człowiekiem, na którego się natknął, był właśnie Taz.

– Czy jesteś żonaty? – zapytał.
Taz odpowiedział, że nie jest.
– Zatem wydam za ciebie moją córkę – powiedział Bach.
Taz zapytał go, kim jest.
– Jestem Joel Sirkes, naczelny rabin Krakowa – oznajmił Bach.
Taz oświadczył, że zgadza się na ślub. [...]

Dokończenie tej i wielu innych legend o krakowskich rabinach - w książce.